Ibinyabutabire byangiza imisemburo: Ibyago bitagaragara ku buzima bw’abagore

Ibinyabutabire byangiza imisemburo: Ibyago bitagaragara ku buzima bw’abagore

Impuguke mu by’ubuzima no kurengera ibidukikije ziragaragaza impungenge ku ngaruka z’ibinyabutabire bihungabanya imikorere y’imisemburo  (hormones) y’umuiri izwi nka Endocrine Disrupting Chemicals (EDS) ikomeje gushyira mu kaga ubuzima bw’abagore n’abangavu mu kaga.

 

 

Umuryango mpuzamahanga International Pollutants Elimination Network (IPEN), n’ishyirahamwe ARECORWANDA NZIZA ku bufatanye bw’aba batangije ubukangurambaga bugamije kumenyekanisha izi ngaruka, hibandwa ku ibinyabutabire nka phthalates na bisphenols irimo na Bisphenol A (BPA), iboneka mu bicuruzwa bya buri munsi bikozwe muri pulasitiki.

Imibare igaragaza uburemere bw’ikibazo

Raporo z’inzobere z’ishami ry’umuryango w’abibumbye ryita ku buzima( OMS/WHO) n’ishami ry’umuryango w’abibumbye ryita ku bidukikije (UNEP) zigaragaraza ko bamwe mu bantu bapimwe ku rwego rw’isi bagaragaweho n’ibimenyetso bya bisphenols cyangwa phthalates mu mubiri.

Ibi binyabutabire byabonetse mu nkari, mu maraso, mu nda (placenta) no mu mazi agaburira umwana uri mu nda (amniotic fluid). EDCs zigira ingaruka iyo zinjiye mu mubiri ku kigero gito.

Ikoreshwa ry’ibi bunyabutabire bishingiye cyane ku kuba iri mu: Bipfunyikwa by’ibiribwa, Amacupa y’abana, Amavuta yo kwisiga no kurya, Ibikoresho byo gusukura ndetse na Pulasitiki zi koreshwa mu ngo, ku kazi no mu mashuri.

Kuki abagore ari bo bahura n’ingaruka nk’izi zikomeye?

Ishami ry’umuryango w’abibumbye ryita ku buzima (OMS/WHO) rigaragaza ko abagore bagirwaho n’ihungabana ry’imisemburo mu bihe by’ingenzi mu buzima bwabo birimo: Gutwita, konsa ndetse no mu bwangavu.

Byongeyeho, ibicuruzwa byinshi bigenewe abagore — birimo amavuta yo kwisiga, impumuro, irangi ry’imisumari n’ibikoresho byo kwita ku misatsi — bikunze kuba birimo EDCs, bikaba bituma abagore bahura n’ibi binyabutabire kenshi mu buzima babo bwa buri munsi.

Ingaruka zikomeye ku bana n’ejo hazaza

Isesengura ry’inzobere za WHO ryagaragaje ko guhura n’EDCs igihe inda iri gukura bishobora kongera ibyago byo: Kuvuka ku mwana afite ibiro bike, kugwigira, ikibazo cy’imikorere y’ubwonko idahwitse ndetse no guhura n’ibibazo by’uburumbuke mu buzima bw’igihe kirekire.

Ku bijyanye na phthalates, ubushakashatsi bugaragaza ko ifitanye isano no kurwara Kanseri rimwe na rimwe, kuvuka ku mwana atagejeje igihe n’ibindi bigiye bitandukanye.

Mu gihe BPA, igaragara ko ifitanye isano na kanseri y’ibere n’udusabo dutuma umugore asama twangirika bigatuma adatwita, gucika intenge z’udusabo dusama intanga ngabo ndetse ni indwara ya diyabeti.

Nubwo ibi bimenyetso bya siyansi bimaze imyaka myinshi bizwi, kugeza ubu: Nta mategeko rusange ku rwego rw’isi abuza burundu ikoreshwa rya phthalates na BPA.

Abaguzi bakunze kugura ibi bikoresho usanga nta makuru bahabwa ku byerekeye ibinyabutabire bibonekamo  pulasitiki n’ibindi bicuruzwa bakoresha buri munsi. Ibi bituma abaturage, barimo abagore n’abana, bakomeza guhura n’ibi ibinyabutabire buri munsi batabizi.

IPEN, igizwe n’amashyirahamwe arenga 670 ku isi hose, ifatanyije na ARECORWANDA NZIZA, irasaba ko hashyirwaho amategeko akomeye ashyira ubuzima bw’abantu imbere ndetse n’inyungu z’inganda zitunganya ibinyabutabire.

Kandi hanarebwe uburyo abaturage by’umwihariko abagore bagire uburenganzira bwabo bwo kumenya ibinyabutabire biri mu bicuruzwa bakoresha. Gushyigikira ikorwa ry’ibikoresho bitarimo ibinyabutabire by’uburozi.

Abategura ubu bukangurambaga bagaragaza ko kugabanya guhura n’EDCs ari imwe mu ngamba zifite akamaro kanini zo kurinda ubuzima bw’imyororokere no kurengera ejo hazaza h’abana.

 

Umwanditsi: Alex RUKUNDO

Alex RUKUNDO

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *